Geschiedenis van de Franeker Universiteit

Van 1585 tot 1811 is er een universiteit gevestigd in de Friese stad Franeker. Bij de oprichting van de universiteit bevinden we ons in de Opstand (Tachtigjarige oorlog).

Groningen is Spaansgezind, maar in Friesland is de macht in handen van een klein clubje calvinisten gekomen. Om hun machtsbasis uit te breiden is het goed om meer protestantse predikanten te hebben. De dichtstbijzijnde opleidingsplaats is de universiteit in Leiden. Voor veel jonge mannen uit Friesland is de reis naar Leiden te ver en te duur. Er wordt besloten om een universiteit in Friesland op te richten. Het ligt voor de hand om deze in de belangrijkste stad van Friesland te vestigen en dat is natuurlijk de hoofdstad Leeuwarden. Maar Leeuwarden heeft nogal wat te stellen met de Friese edelen. Daarom wordt besloten om de universiteit in Franeker te vestigen, omdat het hier relatief rustig is op het oorlogsfront en er ruimte is in de vorm van het pas ontruimde Kruisbroederklooster.

Als Willem van Oranje in 1584 wordt vermoord blijkt dat zijn plaatsvervanger Willem Lodewijk veel sympathie heeft voor de Friese universiteitsplannen. Er komt schot in de zaak en in 1585 worden geleerden uitgenodigd om een professoraat aan te nemen aan de Franeker universiteit.

Zoals te verwachten valt is de theologische faculteit de belangrijkste, maar ook voor rechten, filosofie, Grieks en Hebreeuws worden professoren aangetrokken. Alleen de bezetting van de leerstoel geneeskunde kost aanvankelijk veel moeite. Het onderwijs is, net als in Leiden, verdeeld over vier faculteiten: godgeleerdheid, rechten en geneeskunde (de hoge faculteiten) Daarnaast is er de faculteit die zich bezighoudt met letteren en wijsbegeerte. De universiteit heeft meestal goede hoogleraren. Zo goed zelfs dat de professoren vaak door de universiteiten van Utrecht, Leiden en Groningen worden weggekocht. Aanvankelijk kiezen veel studenten voor Franeker. De studenten komen vooral uit Friesland, maar ook uit het buitenland en dan voornamelijk Duitsland. Studenten reizen door Europa van universiteit naar universiteit en overal pikken ze enkele maanden onderwijs mee. Zo ook René Descartes, die enkele jaren in Franeker studeert.
In de achttiende eeuw komen steeds minder studenten naar Franeker. Ten dele wordt dit veroorzaakt doordat de universiteit uit geldgebrek minder klinkende namen kan benoemen. Maar ook de concurrentie van andere universiteiten en de verminderde populariteit van de academische rondreis van studenten spelen een rol. In 1811 heft keizer Napoleon de universiteit van Franeker dan ook op. Tot 1842 is er nog een overblijfsel in de vorm van een athenaeum. Hier worden colleges verzorgd, maar examens moeten op een echte universiteit worden afgelegd. In 1842 valt het doek voor de Franeker academie definitief als koning Willem II het besluit tot opheffing tekent.

Zuipacademie?

Franeker stond bekend als de universiteit met de meest losbandige studentenbevolking van Nederland. De bijnaam van de Franeker student is dan ook de Franeker Loskop.

Er is in Franeker niet zo veel te doen voor de heren studenten. Daardoor wordt, gedreven door verveling, nogal eens overgegaan tot overmatig drankgebruik, vechtpartijen en verstoringen van de openbare orde. De rechtspraak over de ordeverstorders wordt door het senaatsbestuur zelf verricht. De rector-magnificus en de vertegenwoordigers van de vier faculteiten spreken recht. Alleen voor halsmisdaden gaat men naar het Hof in Leeuwarden. Over het algemeen maken de vonnissen van de senaar weinig indruk. De kroegen blijven uitstekende zaken doen en ook de openbare orde is bij tijd en wijle niet veilig als de studenten (en ook de hoogleraren) aan het feesten slaan.

Nu te zien